Niniejszy artykuł jest wynikiem kwerendy zasobu archiwów: zakładowego Muzeum Zamkowego w Malborku i Działu Dokumentacji Naukowej MZM oraz materiałów archiwalnych pochodzących z zasobu archiwum zakładowego MZM, a obecnie znajdujących się w zasobie malborskim Archiwum Państwowego w Gdańsku. Celem artykułu było przedstawienie sytuacji zamku w Malborku w latach 1954–61, a więc pierwszym okresie działalności malborskich przewodników, gdy jeszcze nie istniało muzeum oraz w pierwszym roku jego działalności. Był to czas szczególny w powojennej historii zabytku, który pozostawał jeszcze w znacznej części w ruinie, a równocześnie narastało zainteresowanie nim jako obiektem turystycznym. W artykule przedstawiono wielopłaszczyznową działalność ówczesnego gospodarza zamku, czyli Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Przełomową datą omawianego okresu był tragiczny pożar pomieszczeń ówczesnego schroniska PTTK w skrzydle północnym Zamku Średniego oraz dachów skrzydła północnego i zachodniego w nocy z 8 na 9 września 1959 roku. To wydarzenie zaważyło na dalszych losach twierdzy malborskiej i ostatecznie przyczyniło się do powołania z dniem 1 stycznia 1961 roku Muzeum Zamkowego w Malborku. Kwerenda archiwalna umożliwiła prześledzenie tego trudnego procesu. Ukazała także z jakimi problemami musieli się mierzyć pierwsi zamkowi muzealnicy oraz przewodnicy. Ważną kwestią poruszaną w artykule są sprawy wystawiennicze. Pierwsze ekspozycje były zorganizowane już w 1954 roku, ale miały charakter tymczasowy. Dopiero w 1960 roku rozpoczęły się przygotowania stałych wystaw w pomieszczeniach zamkowych. Bardzo ciekawym problemem, poruszonym w artykule, była organizacja ruchu turystycznego, m.in. wyznaczenie tras zwiedzania. Niniejszy artykuł nie wyczerpuje tematu i wymaga dalszych badań, trudnych do przeprowadzenia ze względu na niekompletne źródła archiwalne.