Transfer muralu jeńca stalagu XX B Marienburg Willenberg – ratowanie wojennego pomnika pamięci
Więcej
Ukryj
Data publikacji: 16-02-2026
Studia Zamkowe 2024;11
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Artykuł opisuje przebieg prac ratunkowych, przeprowadzonych przy wojennym muralu zachowanym w budynku gospodarczym w Nowym Stawie. Opowiada jednocześnie o unikatowej pamiątce pozostawionej przez jeńców brytyjskich, materialnym znaku pamięci, którego wyjątkowość tłumaczy zastosowanie ekstremalnych działań konserwatorskich o sporym stopniu trudności.
Przeniesienie malowidła na nowe podłoże, zwane krótko transferem, jest zabiegiem konserwatorskim, który radykalnie wpływa w strukturę oryginalnego obiektu. Warstwa malarska zostaje oddzielona od jej oryginalnego otoczenia, umiejscowienia, traci integralność i kontekst z wnętrzem, do którego malowidło zostało stworzone. Technika ta obarczona jest często dużym ryzykiem utraty fragmentów warstwy malarskiej. W praktyce konserwatorskiej stosuje się ją jedynie wówczas, gdy nie ma innej skutecznej metody uratowania zabytku. W przypadku wspomnianego malowidła decydującym czynnikiem była niestabilność konstrukcji i planowana rozbiórka budynku, w którym się znajdowało, a także niepodważalna wartość historyczna jedynej materialnej pamiątki po Stalagu XX B.
Stalag XX B działał w czasie II wojny światowej na Wielbarku, w okolicy obecnego Cmentarza Komunalnego. Niemcy więzili tu i wykorzystywali do przymusowej pracy w komandach i podkomandach m.in. żołnierzy brytyjskich, francuskich, belgijskich, włoskich, rosyjskich. Więźniowie pracowali w fabrykach, piekarniach, sklepach, ogrodnictwie, rolnictwie, a także przy budowie i remoncie dróg, mostów i linii kolejowych, załadunku i rozładunku węgla, w żwirowniach oraz przy pracach związanych z utrzymaniem porządku w miastach.
Jedynym sposobem uratowania tej wojennej pamiątki okazało się przeniesienie muralu na podłoże zastępcze, opracowane jednocześnie tak, aby umożliwiało ekspozycję muzealną.
Prace konserwatorskie miały miejsce w 2020 roku i zakończone zostały ekspozycją malowidła na podłożu zastępczym w specjalnie zaprojektowanej kasecie na wystawie „Stalag XX B – historia nieopowiedziana” w Muzeum Miasta Malborka.
INFORMACJE O RECENZOWANIU
Sprawdzono w systemie antyplagiatowym